مقدمه:

صنعت سراميك از قديمي‌ترين صنايع بشري مي‌باشد. فراواني مواد اوليه و سهولت ساخت باعث گرديده است تا اشياء سفالين از قديمي‌ترين يافته‌ها از انسانهاي نخستين باشد. با توجه به يافته‌هاي باستان شناسي، ايران زادگاه اوليه اين صنعت بوده است و اين صنعت از كشور ايران به ساير نقاط جهان منتقل گرديده است. اولين نمونه اشياء سفالين كشف شده مربوط به 10 تا 12 هزار سال پيش، در كوه‌هاي زاگرس مي‌باشد كه با دست و بدون استفاده از كوره و چرخ سفالگري ساخته شده است. آثار به دست آمده در تپه سيلك كاشان (متعلق به 8000 سال قبل از ميلاد) و سفالينه‌هاي بدست آمده در شوش (متعلق به 2700 سال قبل از ميلاد) نشان دهنده آشنايي ساكنان آن با كوره پخت بوده است. صنعت كاشي ايران در روند تكاملي خود، در دوران صفويه به نهايت اوج خويش رسيد و آثاري بديع و استثنايي در آن دوران خلق گرديد كه زينت‌گر مساجد و ابنيه تاريخي شهر اصفهان و ساير شهرهاي ايران مي‌باشد. صنعت كاشي ايران پس از دوران صفويه دچار ركود و نزول گرديد و با ورود چيني و كاشيهاي ساخت كشورهاي اروپائي در زمان قاجاريه اين ركود شديدتر شد.

توليد صنايع سراميكي به صورت دستي تا سال 1339 در كشورمان رواج داشت. در اين سال با افتتاح كارخانه كاشي ايرانا، توليد كاشي ماشيني آغاز گرديد. در سالهاي بعد نيز با افتتاح كارخانجات كاشي سعدي، حافظ و اصفهان و چند كارخانه توليد چيني و چيني بهداشتي، توليد صنعتي اين محصولات در ايران وارد مرحله جديدي گرديد. رشد توليدات اين صنعت كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 وقوع جنگ تحميلي با وقفه مواجه گرديده بود طي برنامه اول ودوم توسعه روند فزاينده‌اي به خود گرفت بطوريكه مجموع توليدات اين صنعت (كاشي، سراميك، ظروف چيني و بهداشتي) طي دوره برنامه دوم توسعه از رشد سالانه‌اي برابر درصد برخوردار بود. وجود 12.6 منابع و مواد اوليه فراوان، ذخاير انرژي ارزان و نيروي كار فراوان باعث گرديده است توليد كاشي در ايران از مزيتهاي اقتصادي فراواني برخوردار باشد.

محصولات اصلي صنايع سراميك بشرح ذيل دسته‌بندي مي‌شود:
1- كاشي 2- سرويس بهداشتي 3- ظروف چيني 4- سراميك صنعتي

1- كاشي (ديواري و كف)

تا قبل از سال 1339 توليد كاشي در ايران عليرغم پيشينه 10 هزار ساله آن به صورت دستي و در كارگاه‌هاي كوچك انجام مي‌پذيرفت. در اين سال با افتتاح كارخانه كاشي ايرانا توليد كاشي به صورت صنعتي و با ماشين آلات جديد آغاز گرديد. پس از آن با افتتاح كارخانجات كاشي سعدي، حافظ و اصفهان و پارس توليدات كاشي ماشيني افزايش يافت. تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي پنج كارخانه فوق به توليد كاشي از نوع ديواري و چهار كارخانه كاشي نيلو، يزد، البرز و گيلان به توليد كاشي كف مشغول بودند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي تعداد كارخانه‌هاي توليد كننده كاشي افزايش يافت. در سال 1373 تعداد واحدهاي توليد كننده كاشي به 16 واحد با ظرفيت سالانه 37.3 ميليون مترمربع افزايش يافت. تعداد كارخانه‌هاي توليد كننده كاشي در سال 1378 به واحد با ظرفيت سالانه 67.1 ميليون مترمربع (15 واحد كاشي ديواري با ظرفيت 47.4 ميليون متر مربع و 15 واحد كاشي كف با ظرفيت19.7 ميليون متر مربع) افزايش يافت. كه مبين 87.5 و79.8 درصد رشد در تعداد و ظرفيت نسبت به سال 1373 مي‌باشد.

در سال 1378 توليد كارخانه‌هاي كاشي به 60.9 ميليون متر مربع بالغ گرديد كه نشان دهنده 8.7 درصد نسبت به سال 1377، و 65 درصد رشد نسبت به سال 1373 مي‌باشد. تعداد شاغلين در اين واحدها در سال مورد بررسي 14000 نفر، سرانه توليد 4350 مترمربع و راندمان توليد (توليد به ظرفيت اسمي) 91 درصد بوده است. راندمان توليد كارخانه‌هاي كاشي كشور طي سالهاي 1373 تا 1378 بين 90 تا 100 درصد در نوسان بوده است.
ميزان توليد جهاني كاشي در سال 1999 در حدود 4764 ميليون متر مربع (آسيا 2200 و اروپاي متحد 1430 ميليون مترمربع). سهم ايران از توليد جهاني 1.2 درصد بوده است و رتبه ايران درتوليد جهاني 15 مي‌باشد. در سال 1378 سرانه مصرف در دنيا0.7 ودر ايران 0.8 مترمربع بوده است. در اين سال فروش داخلي كاشي 55.4 ميليون مترمربع به ارزش 1385 ميليارد ريال بوده است. اين ميزان فروش نسبت به سال 1373 از نظر وزن و ارزش به ترتيب0.72 و424.5 درصد افزايش داشته است.